Yaman Akdeniz: Binlerce kişi yargılanma ile karşı karşıya kalacak

“Dezenformasyon yasası” olarak bilinen ve Basın Kanunu ile birtakım kanunlarda değişiklik öngören kanun teklifi Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Adalet Kurulu’nda kabul edildi. Teklifin önümüzdeki hafta TBMM Genel Heyeti’ne gelmesi bekleniyor. Düzenleme yasalaştığında “halkı kaygı, panik ve telaşa sevk etmek ya da kamu barışını bozmak hedefiyle aldatıcı bilgiyi alenen yayma” hareketi, cürüm kapsamına alınacak. Bu cürmü işleyenler için 1 yıldan 3 yıla kadar mahpus cezası öngörülüyor.

DW Türkçe’den Eray Görgülü’ye konuşan siber hukuk uzmanı Yaman Akdeniz, binlerce kişinin toplumsal medyadaki paylaşımları nedeniyle yargılanabileceği ihtarında bulundu. Yeni düzenleme ile “ülkemizde yeni bir boyutta endişe iklimi oluşturacak” diyen Akdeniz’e nazaran yasa gereği toplumsal medya platformlarından kullanıcı bilgisi talep edilebilecek ve anonim hesaplara ulaşılabilecek. Pekala düzenleme ne manaya geliyor? Yaman Akdeniz, kanun teklifi ile soruları yanıtladı.

Hukukta “yanıltıcı bilgiyi yayma” üzere bir cürüm tarifi olabilir mi? Teklifte, bilhassa de mahpus cezası öngören unsur tam olarak ne manaya geliyor?

Yaman Akdeniz: Kamuoyunda dezenformasyon hatası olarak uzun vakittir tartışılan ve önümüze ‘halkı aldatıcı bilgiyi’ alenen yayma cürmü olarak çıkan unsur Meclis’te kurullardan geçti. Teknik olarak bu kabahatin ne manaya geldiğine baktığımız vakit tanımlamasında yalnızca ‘halk ortasında telaş, kaygı yahut panik yaratmak’ saikiyle denilmiş. Sonlu bir bilgi çizilmiş aslında. Ülkenin iç ve dış güvenliği, kamu nizamı ve genel sıhhatiyle ilgili gerçeğe karşıt bir bilginin paylaşılması durumunda. Ve doğal halk ortasında kaygı, endişe yahut panik yaratmak saikiyle paylaşılmış olması gerekiyor. Tıpkı vakitte tehlike hatası olarak tanımlanmış. Yani ‘kamu barışını bozmaya elverişli biçimde alenen yayan bireyler bir yıldan üç yıla kadar mahpus cezasıyla cezalandırılır’ denilmiş. Buradan birçok sorun tespit etmek mümkün. Zira gerçeğe alışılmamış bir bilgi olup olmadığı değerlendirmesi kim tarafından yapılacak. Natürel ki, kıymetlendirme öncelikle cumhuriyet savcılıkları tarafından yapılacak. Gerisinden şayet iddianame hazırlanırsa yargı makamları yani mahkemeler bunun değerlendirmesini yapacak.

Düzenleme bu haliyle ne üzere sakıncalar doğurur, ne cins sonuçlara yol açar?

O kadar geniş tanımlanmış ki; halk ortasında kaygı, dehşet yahut panik duyan vatandaşlar ‘endişelendim’ diyen vatandaşlar, internette muhalif kesim tarafından yahut gazeteciler tarafından yapılmış haber ve içerikleri cumhuriyet savcılıklarına sıklıkla şikayet edecekler. Kaldı ki savcılıklar tarafından resen soruşturmalar başlatılacak. Münasebetiyle 2023 seçimlerine hakikat yaklaşırken yüzlerce hatta binlerce kişi bu yeni kabahat tiplemesinden soruşturulmak yahut yargılanmak ile karşı karşıya kalacak. Natürel ki bu geniş tanımlamanın yapılmış olması, ülkemizde yeni bir boyutta endişe iklimi oluşturacaktır.

Hangi haberler ya da içerikler “kamu barışını bozmaya” yönelik olarak kıymetlendirilebilir? Örnek verebilir miyiz? Bunun ucu nereye kadar gidebilir?

Türkiye özelinde vatandaşların rahatsız olduğu her türlü içerik yahut halk ortasında infial yarattığı sav edilen olaylar kamu barışını bozmaya elverişli olacaktır. Münasebetiyle aslında bir taraftan yüksek bir kriter konulmuş gözükse dahi toplumsal medyada sıklıkla gördüğümüz üzere vatandaşların her türlü içerikten yahut hoşlanmadıkları haberden rahatsız olmaları mümkün ve alışılmış ki ‘biz bundan telaş duyduk. Ortamızda kaygı yahut panik yaratıldı’ denebilir. ‘Enflasyon yüzde 150 olacak’ denildi yahut ‘Dolar sene sonunda 30’a çıkacak’ denildi üzere açıklamalar yaptığınızda spekülatif açıklamalar yaptığınız yahut gerçeğe karşıt bilgi paylaştığınız argüman edilerek en azından hakkınızda çarçabuk cürüm duyurusunda bulunmak mümkün olacak. Ve bundan sonra siz bu argümanlar karşısında aylarca kendinizi savcılık makamlar karşısında yahut mahkemelerde savunmak durumunda kalacaksınız. Ve münasebetiyle söz ve basın özgürlüğünüz kısıtlanmış ve bir nebze de olağan otosansüre itilmiş olacaksınız. Zira bu tehlikeyle karşı karşıya kalan gerek gazeteciler gerek basın mensupları, gerek olağan vatandaşlar, sade vatandaşlar, otosansür uygulamaya başlayacaklar, zira aksi takdirde yargılanmaları yahut soruşturulmaları kelam konusu olacaktır. Ben bunu söylediğim için bile, bu tezde bulunduğum için dahi bu unsur meclisten geçtikten sonra soruşturulmam yahut yargılanmam kelam konusu olacaktır. Ben bu bahiste çalışan bir uzman olarak kendi birikimim dahilinde ve doğal ki öbür uygulamaları da bilen kişi olarak bunu öngörebiliyorum. Fakat öngördüğünüz bir şeyin gerçek bilgi olmadığını söyleyebilecekler.

Gerçek olduğu bilinen bir bilgi dahi, bu kapsamda kıymetlendirilebilir mi?

Bir örnek vermek gerekirse Türkiye’de binlerce kişi cumhurbaşkanına hakaret cürmünden soruşturuluyor ve yargılanıyor. Ve resmi istatistikler de Adalet Bakanlığı tarafından açıklanıyor. Ama resmi bilgiler elimizde olmasına karşın sayın cumhurbaşkanı çıkıp Türkiye’de o denli bir şey yok diyebiliyor dış basında. Münasebetiyle buradaki sorun hangi bilginin gerçek olduğuna kim ne halde karar verecek. Burada da natürel Türkiye’deki yargı organlarının bağımsızlığı da sorgulanacaktır diye düşünüyorum.

Teklif yasalaştığında toplumsal medya kullanımını nasıl etkileyecek?

5651 sayılı kanun ve internet kanununda yapılacak değişikliklerle toplumsal medya platformlarından bilhassa anonim hesaplardan yapılan paylaşımların kimler tarafından yapıldığını anlamak için bilgi talep edilecek. Toplumsal medya platformları bu bilgileri makamlarla paylaşmazsa cezalandırılacak. Hatta Türkiye’den erişimleri kısıtlanabilecek.

VPN kullanılsa dahi toplumsal medya platformları, bu şahısların bilgilerini yetkili makamlara verebilecek mi?

Türkiye’de yumurta hesap dediğimiz yahut farklı isimler kullanılarak yani insanların kendi isimlerini kullanmadan oluşturdukları hesapların irtibat bilgileri toplumsal medya platformlarının elinde var. En azından elektronik posta adresleri yahut kullandılarsa telefon numaraları olduğu için bunların VPN kullanılsın yahut kullanılmasın kim olduklarının tespit edilmesi mümkün olacaktır toplumsal medya platformları bakımından. Lakin alışılmış toplumsal medya platformlarının bu bilgileri bugüne kadar pek de paylaşmadıklarını Türk makamları bilmekle bir arada bundan sonraki süreçte ve bilhassa Türkiye’de kurmuş oldukları şirketler ve o şirketlerde misyonlu şahıslar aracılığıyla bu bilgilerin talep edilmesi kelam konusu olacaktır.

Sosyal medyada suça bahis olan paylaşımı retweet yapan, alıntılayan şahıslar de mi cürüm işlemiş olacak?

TCK’ya eklenecek olan unsurda ‘açıkça alenen yayan kimse’ denilmiş. Münasebetiyle aslında bu tip içerikleri yalnızca birinci paylaşan bireyler değil, tıpkı vakitte yayan, hasebiyle toplumsal medyada beğenen yahut paylaşan şahıslar, hatta o bireyler hakkında açılan soruşturmalara reaksiyon gösteren ve yargılananlar hakkında ‘bu kadar da olmaz’ reaksiyonu gösterenlerin de şayet o içerikleri paylaşması kelam konusu olursa yargılanmaları kelam konusu olacak. Bu da keyfiyete müsaade veren sistem olacaktır. Bu da natürel dehşet iklimini ve otosansürü tetikleyecek bir yapıya işaret etmektedir.

Eylemin örgütlülük halinde yapıldığı tespit edilirse cezası yarı oranında artırılacak. Örgütlülük halinde yapılıp yapılmadığı tespit edilebilir mi?

Türkiye’de doğal örgüt dediğiniz vakit tam olarak ne manaya gelmediği yahut işte OHAL sürecinde biz irtibat, iltisak üzere kavramları da Türk hukukunda görmüş olduğumuz için burada da yeniden olağan geniş tanımlanmış ve keyfiyete müsaade veren bir durumla karşı karşıyayız. Zira kanun unsurunun ikinci paragrafında bir örgütün faaliyeti çerçevesinde bir paylaşım yapıldığı tez edilirse o vakit cezanın yarı oranda artırılması kelam konusu olacak. Hasebiyle birlikte düşündüğümüzde bunlar hükümetin 2023 seçimlerine hazırlığı ve münasebetiyle oluşturulacak dehşet iklimiyle hükümete yönelik tenkitleri azaltmak, devam eden tenkitleri ise cezalandırmak gayesinde olduğunu değerlendirmekteyim. (HABER MERKEZİ)

Bir cevap yazın